Wat is valpreventie?

Geplaatst door

Wat is valpreventie? Voorkom letsel door vallen.

Valpreventie is het voorkomen van een valpartij. Door vallen te voorkomen ontstaat minder gezondheidsschade. Ouderen lopen extra risico op vallen en hebben veel baat bij preventieve maatregelen. De risicofactoren die je kan verbeteren met valpreventie zijn te verdelen in gedragsfactoren, fysieke factoren en omgevingsfactoren.

Risicofactoren

Hieronder staan de 3 groepen van factoren die van invloed zijn op vallen. De factoren die juist met valpreventie training zijn te beïnvloeden hebben we uitgebreid toegelicht.

  1. Gedragsfactoren;
    a. valangst
    b. verkeerd gebruik loophulpmiddelen
    c. inactiviteit
  2. Fysieke factoren;
    a. evenwicht/ afname spierkracht
    b. afname zichtvermogen
    c. lage bloeddruk
    d. slaapgebrek
  3. Omgevingsfactoren;
    a. inrichting huis
    b. verlichting

Door het vallen op de juiste manier te tackelen, kan men veel problemen voorkomen.

1a. Gedragsfactoren, Valangst

Valangst ontstaan vaak nadat een persoon is gevallen, ook als dit geen letselschade met zich mee brengt kan dit grote gevolgen hebben. Door angstig te bewegen gaat men gebogen lopen en zoekt men steun met de handen, men gaat overdreven voorzichtig lopen. De stapfrequentie wordt lager en vermoeidheid neemt juist veel meer toe, men gaat minder bewegen en het valrisico neemt juist toe. Ook het vastpakken aan kleine dingen heeft extra risico, men kan misgrijpen (door minder zicht) ook kan men juist iets willen vastpakken wat los staat. Bang om niet meer in de benen te komen na een val is ook zeker angst verhogend.
Bij toegenomen valangst kunnen de juiste valpreventie trainingen een goede uitwerking hebben. Het vertrouwen in het eigen lichaam moet terug komen, dit moet je juist doen door te lopen en de angst in de ogen te kijken.
Training om weer in de benen te komen na een val is erg belangrijk. Als kind zit men heel veel op de grond en ook als jonge ouder brengen we veel tijd door op de grond. Hierdoor hebben veel vertrouwen dat we ook weer kunnen gaan staan.
De ouderen die veel vallen zitten bijna nooit op de grond en hebben geen vertrouwen in het gaan staan. Tijdens de val preventie is juist het trainen op de grond dus erg belangrijk om vertrouwen te krijgen.

Wat is valpreventie? Opstaan na een val, stap 3

1b. Gedragsfactoren, gebruik loophulpmiddelen

Loophulpmiddelen worden vaak verkeerd gebruikt, hierdoor kan de kans op vallen juist toenemen. De meest gebruikt loophulpmiddelen zijn rollators, stokken, krukken en looprekken.

Rollator

De juiste instelling van een rollator is voornamelijk de hoogte van de handsteun, deze dient op polshoogte te staan als u bij de rollator staat met afhangende handen.
Meest gemaakte fout is dat de armsteunen te hoog staan. De gedachte is dat een krom iemand dan rechterop gaat lopen, het tegenovergestelde gebeurd helaas. Men gaat de schouders optrekken, waardoor de kromming in de wervelkolom juist toeneemt.
De rollator is er voornamelijk voor om de balans te verbeteren, ook het nemen van enige steun op de handen is een voordeel (dit is echter slechts een klein deel van het lichaamsgewicht). De steun die wij nemen kan alleen efficiënt op gestrekte ledematen, daarom staan de benen ook gestrekt. Dus bij valpreventie geldt, steun met gestrekte armen op uw rollator.

Stok / krukken

De stokken en krukken worden doorgaans goed gebruikt, belangrijk is vooral dat men niet het gebruik van een rollator probeert uit te stellen. Als het lopen met een stok te voorzichtig gaat, heeft het lopen met een rollator veel meer zin. Bij valpreventie is het vooral belangrijk om te beseffen dat het gebruik van een stok niet het rollator gebruik moet uitstellen.

Als u valpreventie vroeg genoeg aanpakt,
bent u niet op uw achterhoofd gevallen!

1c. Gedragsfactoren, Inactiviteit

Bij inactiviteit neem de spierkracht en uithoudingsvermogen af. Hierdoor verminderd ook het evenwichtsgevoel en reactievermogen. Vaak komt de inactiviteit door langdurig zitten, langer dan 4 uur is al veel zitten.  Bij valpreventie is het verstandig inactiviteit mee te nemen, het is niet een factor die snel tot verbetering leidt. Op de lange termijn geeft het zeker meer vertrouwen en voorkomt het valpartijen. Het geeft meer vertrouwen in het eigen lichaam, en heeft dus een positief effect.

2a. Fysieke factoren, evenwicht / spierkracht

Het evenwicht en de spierkracht nemen af naarmate wij ouder worden. Dit kan tot gevolg hebben dat het valriscio toeneemt. Aan leeftijd en ouder worden kunnen we natuurlijk niets veranderen, maar er zijn wel degelijk oefeningen die het evenwicht doen toenemen en de spierkracht verbeteren. Tijdens de valpreventie is zeker zinvol om oefeningen aan te bieden die het evenwicht verbeteren. Ook krachtoefeningen als veilig de trap op lopen is een prefecte valpreventie oefening.

2b. Fysieke factoren, afname zichtvermogen

Het gezichtsvermogen neemt af naarmate men ouder wordt, belangrijk is dan ook om ieder jaar minimaal 1 keer de ogen te laten controleren. Bij valpreventie moet men dan ook altijd navragen wanneer de ogen voor het laatst zijn opgemeten.

Een onderbelicht item is dat een ouder iemand 3 tot 10x meer licht nodig heeft dan een jonger iemand. Juist bij valpreventie is het dus belangrijk om niet vanuit je eigen referentiekader te bepalen of er voldoende licht is, er moet echt ruim voldoende licht zijn om op het gebied van valpreventie effect te generen.
Bij acute veranderingen in het zichtvermogen is het belangrijk zo snel mogelijk hulp in te schakelen, tijdens valpreventie is het belangrijk dit duidelijk aan te geven.

Een onderbelicht item is dat een ouder iemand 3 tot 10x meer licht nodig heeft dan een jonger iemand.

2c. Fysieke factoren, lage bloedruk, orthostatische hypotensie

Bij een lage bloeddruk kan men na een houdingsverandering tijdelijk duizelig zijn,  het kan zelfs zwart voor de ogen worden. Dit is vanzelfsprekend een risico moment voor het vallen. Bij deze aandoening is het vooral van belang om het gedrag aan te passen. Als men weet dat de bloeddruk laag is moet men niet een snelle houdingsverandering toepassen. Niet snel gaan staan, niet gaan staan en meteen gaan lopen. Valpreventie kan hier op inspelen door voordat men gaat staan de grote beenspieren een aantal keer aan te spannen, de bloeddruk neemt dan enigszins toe. Na het gaan staan moet men ook  niet direct gaan lopen, als men echt duizelig wordt kan je beter achterover in de stoel vallen dan op de grond!

2d.Fysieke factoren, slaapgebrek

Veel voorkomende factor is slaapgebrek, hierdoor neemt het evenwicht af en vooral ook het reactievermogen. Met valpreventie is het belangrijk om de oorzaken van het slaapprobleem te achterhalen. Deze oorzaken kunnen zeer divers zijn, het kan komen door medicijn gebruik, bepaalde aandoeningen (Parkinson) maar ook teveel slapen tijdens het middaguur kan iemand volledig in een verkeerd dag – nacht ritme brengen.

3a. Omgevingsfactoren, inrichting van het huis

De inrichting van een huis kan het risico op valpartijen nadelig beïnvloeden. Losliggende tapijten, drempels, snoeren en meubels die te  dicht op elkaar staan, verhogen het valrisico. Bij de valpreventie is het belangrijk goed het huis door te gaan en waar mogelijk dingen aan te passen. Gaat het opstaan bij een toilet moeizaam, dan kan een beugel aan de wand veel ellende voorkomen. Loop je met een rollator in huis dan moet je voldoende ruimte hebben om veilig te kunnen lopen.
Bij de valpreventie is het belangrijk om bij de inrichting de juiste hulp in te schakelen, een ergotherapeut kan veel aanpassingen in en om het huis verzorgen.
Het opstaan uit een stoel is een moment van verhoogd valrisico, als een stoel veel te laag is kan het veel extra kracht en energie kosten om uit een stoel te komen. Ook als een stoel geen houvast biedt bij de handen kan er onbalans ontstaan.  Heeft de persoon een draaischijf onder de stoel dan is het opstaan met afzetten aan de stoel niet mogelijk, het valrisico is dan veel hoger. Om valpreventie hierbij toe te passen is het belangrijk te beseffen dat een aangepaste zorg sta-op stoel veel risico kan beperken. Er blijft ruim voldoende steun bij het opstaan, het kost minder kracht en men hoeft niet extra af te zetten met de handen. Ook mogelijke draaischijven staan geblokkeerd als deze stoelen in de sta-op stand staan.

3b. Omgevingsfactoren, verlichting

Bij de fysieke factoren is deze factor al aan bod geweest. Besef moet er zijn dat de oudere medemens 3 tot 10x meer licht nodig heeft om normaal te kunnen zien. De mooie halogeen lampen die langzaam op sterkte komen zijn dan ook zeer ongeschikt. Juist de ouderwetse gloeilampen die direct op volle lichtsterkte schijnen zijn ideaal om vallen te voorkomen.

Valpreventie hoe pakken wij het aan?

Belangrijk van valpreventie is een gestructureerde aanpak. Als iemand vaker dan 2x per jaar is gevallen dan kan valpreventie zeer effectief zijn. Bij de start van de preventie moet men aan de persoon vragen om een valagenda in te vullen, iedere valpartij moet zo zorgvuldig mogelijk worden ingevuld. Denk daarbij aan het tijdstip, de plaats, de omgeving, de kleding die men droeg, hulpmiddelen die men gebruikt, hoe men zich voelde etc.
Een uitgebreide valagenda wordt veel gebruikt in de fysiotherapie. Bij de fysiovragenlijst.nl ziet u een exemplaar van een valagenda.
Daarna kan men met een valanamnese iedere situatie zo gestructureerd mogelijk uitvragen. Een erg belangrijke vraag is ook of men vaak BIJNA is gevallen.  De anamnese wordt bij voorkeur gehouden bij de persoon thuis, de plaats waar men ook meestal valt. Als men dit in de kliniek probeert, zal er zich geen duidelijk beeld vormen van het valrisico. Dan is de valpreventie ook veel minder efficiënt.

Valagenda: fysiovragenlijst.nl
Valagenda: LNWK, België

Wat moet je doen als je bent gevallen?

Natuurlijk willen wij niet dat u valt, maar wat als het ondanks al de goede tips en aanpassingen wel gebeurd? Belangrijk is om met mensen door te nemen wat te doen als je bent gevallen. Dit kan de nodige angst wegnemen en ergere schade voorkomen.
Bent u gevallen, blijf eerst rustig liggen. Probeer te ontdekken of er ernstige fysieke schade is. Als dit het geval is probeer hulp te krijgen. Dit kan zijn door te bellen, roepen of ander lawaai te maken. Als dit niet lukt is prioriteit één om warm te blijven. Probeer uw lichaam af te dekken met alles wat u in uw omgeving kunt vinden, denk aan een krant, kussens, kleding of andere materialen. Wacht dan tot er hulp komt.
Als u geen of nauwelijks fysieke schade voelt is het belangrijk om weer in de benen te komen, dit gaat het best met de volgende stappen.

Ga naar handen en knieën stand
Leg uw handen op een stoel en probeer 1 voet aan de grond te krijgen.
Druk uw bovenlichaam omhoog en strek uw benen
U komt nu weer te staan op beide benen, strek verder omhoog met de steun aan de stoel
Ga vervolgens zitten op de stoel en zorg dat er medische hulp komt.
Valpreventie wie helpt mij?

In de medische wereld hebben vooral de fysiotherapeuten, ergotherapeuten en cesartherapeuten zich toegelegd op valpreventie. Het kan altijd een aanrader zijn om een medicus door uw huis te laten lopen en tips te krijgen hoe een val te voorkomen.
Als regel kunnen we stellen dat als u meer dan 2x per jaar komt te vallen u met de nodige valpreventiemaatregelen het risico kunt verminderen.

Als u valpreventie vroeg genoeg aanpakt bent u niet op uw achterhoofd gevallen!

copyright: Zeker Zit. Wilfred Pathuis

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *